KLASA 5

Wymagania na poszczególne oceny klasa 5

Tytuł rozdziału w podręczniku

Numer i temat lekcji

Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca). Uczeń:

Wymagania podstawowe (ocena dostateczna). Uczeń:

Wymagania rozszerzające (ocena dobra). Uczeń:

Wymagania dopełniające (ocena bardzo dobra). Uczeń:

Wymagania wykraczające (ocena celująca). Uczeń:

Dział 1. Odkrywamy tajemnice map

1. Skala, plan, mapa

1, 2. Co to jest plan i skala?

wykonuje pomiary przedmiotów w celu narysowania ich planów (C); wykonuje rysunek przedmiotu w podanej skali, mając podane wymiary w skali (C)

oblicza wymiary przedmiotu w skali
1 : 10 (D); wyjaśnia, co to jest podziałka liniowa (B); potrafi korzystać z podziałki liniowej (C)

wyjaśnia, co to jest plan przedmiotu (B); oblicza wymiary przedmiotu w różnych skalach, np. 1 : 5;
1 : 20; 1 : 50 (D)

wyjaśnia, co to jest skala (B); zapisuje skalę różnymi sposobami (C)

przelicza skale planów i map (D)

3. Plan i mapa

wyjaśnia, co to jest plan obszaru (B)

wyjaśnia, co to jest mapa (B); odczytuje skale planu najbliższej okolicy (C)

porównuje ilość informacji zawartych na mapach wykonanych w różnych skalach (C)

porównuje skale planów i map (C); wyjaśnia związek odległości na mapie z zastosowaną skalą (większa, mniejsza) (D)

4. Kreślenie planu boiska – lekcja w terenie

wykonuje pomiary długości i szerokości boiska w celu narysowania planu (C)

oblicza wymiary boiska w skali 1 : 100 (C)

oblicza wymiary boiska w skali 1 : 500; rysuje plan boiska szkolnego (D)

sporządza legendę planu boiska i zapisuje skalę w postaci liczbowej, mianowanej, podziałki liniowej (D)

2. Odległości na planie, mapie i w terenie

5. Jak obliczyć i oszacować odległość?

oblicza odległość na planie lub mapie za pomocą podziałki liniowej, wykorzystując kroczek cyrkiel lub linijkę (C); szacuje odległość od miejsca obserwacji do wskazanego obiektu, wykorzystując informacje zawarte w podręczniku na s. 18 (D)

oblicza odległość rzeczywistą za pomocą skali liniowej wykorzystując kroczek, cyrkiel lub linijkę (C); oblicza odległość rzeczywistą na planie lub mapie za pomocą skali liniowej, wykorzystując nitkę (C)

wyjaśnia, kiedy do obliczenia odległości użyjemy kroczka, a kiedy nitki (B); oblicza odległości na planie i mapie za pomocą skali liniowej, wykorzystując kroczek, cyrkiel lub linijkę oraz nitkę (C)

oblicza rzeczywiste odległości między wskazanymi miastami, korzystając z podziałki liniowej (D)

oblicza odległość na planie i mapie za pomocą skali liczbowej lub mianowanej (D);

sporządza plan terenu (działki, fragmentu osiedla, drogi do szkoły, fragmentu boiska) na papierze formatu A4, dobierając odpowiednią skalę (D)

6. Ćwiczenia w obliczaniu i szacowaniu odległości

oblicza wymiary rzeczywiste obiektów, mając podane ich wymiary w skali i skalę (D)

3. Wysokość w terenie i na mapie poziomicowej

7. Poznajemy wysokość bezwzględną, względną i mapę poziomicową

odczytuje wartość wysokości względnej i bezwzględnej  rys. w podręczniku na s. 19 (C)

wyjaśnia pojęcia: wysokość bezwzględna (B); wysokość względna (B); zapisuje wysokość bezwzględną (C)

wyjaśnia pojęcie poziomica (B)

wyjaśnia pojęcie mapa poziomicowa (B); omawia, jak powstaje mapa poziomicowa

oblicza różnicę wysokości między najwyżej i najniżej położonymi punktami na terenie Polski, Europy i świata (D)

8. Co można odczytać z mapy poziomicowej?

wymienia rodzaje wzniesień (A)

odczytuje wysokość punktu położonego na poziomicy (C); rozróżnia rodzaje wzniesień (C)

odczytuje przybliżoną wysokość punktu położonego między poziomicami (C); odczytuje z mapy poziomicowej wysokość względną (C); rozróżnia rodzaje zagłębień (C)

podaje przykłady informacji, które można odczytać z mapy poziomicowej (B); rozpoznaje na mapie poziomicowej formy terenu (C); omawia ukształtowanie terenu na podstawie mapy poziomicowej (D)

9. Szacowanie wysokości – lekcja w terenie

szacuje wysokość budynku szkoły, mając podaną przybliżoną wysokość jednej kondygnacji (D)

szacuje wysokość budynków kilkupiętrowych (D)

szacuje wysokość drzewa, za pomocą metody cienia (D)

szacuje wysokość względną pagórka, wykorzystując informację o swoim wzroście (D)

4. Nakładanie barw na mapy poziomicowe

10. Nakładanie barw na mapy poziomicowe

na podstawie legendy przyporządkowuje barwy hipsometryczne do odpowiadających im form ukształtowania powierzchni (C);

wskazuje na mapie ogólnogeograficznej miasta wojewódzkie, inne miasta, rzeki, jeziora (C)

omawia barwy stosowane na mapach hipsometrycznych (B);

wskazuje formy terenu na mapie ogólnogeograficznej (C); odczytuje na mapie wysokości bezwzględne gór (D)

wyjaśnia pojęcie barwy hipsometryczne (B); klasyfikuje wypukłe formy terenu, wykorzystując przedziały wysokości (C);

wyjaśnia pojęcie mapa ogólnogeograficzna (B); wskazuje na mapie ogólnogeograficznej obiekty wymienione w legendzie mapy (C)

wyjaśnia pojęcie: mapa hipsometryczna (B); klasyfikuje wypukłe i wklęsłe formy terenu, wykorzystując przedziały wysokości (C);

na podstawie informacji zawartych na mapie charakteryzuje wybrany fragment terenu, uwzględniając ukształtowanie powierzchni oraz składniki przyrody i wytwory człowieka (D)

porównuje zakres informacji zawartych na mapie hipsometrycznej i ogólnogeograficznej (D)

Podsumowanie działu 1

11., 12.Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Odkrywamy tajemnice map”

Dział 2. Poznajemy naszą ojczyznę i inne kraje europejskie

1. Ukształtowanie powierzchni Polski

1. Ukształtowanie powierzchni Polski cd.

13. Jakie siły kształtują powierzchnię ziemi?

omawia rolę w kształtowaniu powierzchni ziemi przez wybraną siłę zewnętrzną (A)

wymienia siły kształtujące powierzchnię ziemi (A); podaje przykłady wpływu człowieka na zmiany zachodzące na powierzchni ziemi (B)

omawia rolę sił zewnętrznych w kształtowaniu powierzchni ziemi (B)

wyjaśnia, na czym polega działanie sił zewnętrznych i wewnętrznych (B)

omawia działalność lodowca na obszarze Polski (A)

14. Pasowe ukształtowanie powierzchni Polski

pokazuje na mapie pasy ukształtowania powierzchni Polski (C); odczytuje z mapy nazwy krain tworzących wybrany pas ukształtowania powierzchni Polski (D)

wyjaśnia, na czym polega pasowość ukształtowania powierzchni Polski (B); wymienia nazwy pasów ukształtowania powierzchni Polski (C)

omawia dowolny pas ukształtowania powierzchni Polski (B)

pokazuje na mapie krainy, które tworzą poszczególne pasy ukształtowania powierzchni Polski (C); na podstawie opisu rozpoznaje pas ukształtowania powierzchni Polski (C)

szacuje, które pasy ukształtowania powierzchni Polski zajmują największą i najmniejszą powierzchnię (D)

15. Pasowe ukształtowanie powierzchni Polski – praca z mapą

pokazuje najwyżej i najniżej położone miejsca w Polsce (C)

charakteryzuje pas ukształtowania powierzchni, w którym położone jest jego miejsce zamieszkania (C)

2. Wody powierzchniowe Polski

2. Wody powierzchniowe Polski cd.

16. Wody powierzchniowe Polski

pokazuje na mapie Wisłę od źródła do ujścia (C); pokazuje na mapie jeziora (C); odczytuje nazwy wskazanych jezior (C)

pokazuje na mapie Odrę od źródła do ujścia (C); wymienia typy zbiorników wodnych występujących w Polsce (A); pokazuje na mapie naturalne zbiorniki wodne, takie jak jeziora polodowcowe górskie polodowcowe, przybrzeżne (C)

pokazuje na mapie główne dopływy Wisły i Odry (C); pokazuje na mapie jeziora zaporowe (C); pokazuje na mapie największe obszary bagienne w Polsce (C); wyjaśnia, dlaczego najwięcej jezior występuje w północnej Polsce (B)

pokazuje na mapie dorzecze Wisły i Odry (C); wyjaśnia, w jakich celach tworzy się sztuczne zbiorniki wodne (B)

omawia, w jaki sposób powstają bagna (B)

3. Lasy Polski

17. Poznajemy lasy Polski

wymienia przykłady drzew iglastych i liściastych rosnących w polskich lasach (A)

pokazuje na mapie położenie największych obszarów leśnych w Polsce (C)

wyjaśnia, dlaczego rozmieszczenie lasów w Polsce jest nierównomierne (B)

omawia zmiany lesistości Polski na przestrzeni dziesięciu wieków (A)

wyjaśnia, dlaczego niekorzystne jest sadzenie lasów jednogatunkowych (B); prezentuje informacje na temat najgroźniejszych szkodników lasów Polski (C)

4. Podział administracyjny Polski

4. Podział administracyjny Polski cd.

18. Podział administracyjny Polski

wymienia nazwę województwa, powiatu, gminy, w której mieszka (A); pokazuje na mapie województwo i powiat, w którym mieszka (C)

wymienia jednostki podziału administracyjnego Polski (A)

pokazuje na mapie największe i najmniejsze województwo (C); odczytuje z mapy nazwy województw sąsiadujących z tym, w którym mieszka (C)

uzasadnia konieczność podziału administracyjnego kraju (B); analizuje informacje (wykres) dotyczący liczby mieszkańców w poszczególnych województwach (D)

omawia sposób sprawowania władzy na terenie województwa, powiatu, gminy (B); przygotuje informacje na temat podziału administracyjnego Polski, uwzględniając np.: największe i najmniejsze jednostki administracyjne, województwa najmniej i najbardziej zaludnione, województwa najmniej i najbardziej zurbanizowane itp. (C)

5. Polska w Europie

19. Polska w Europie

pokazuje Polskę na mapie Europy i świata (C); pokazuje na mapie kraje sąsiadujące z Polską (C)

omawia położenie Polski w Europie (B); wymienia nazwy krajów sąsiadujących z Polską (A)

wymienia nazwy stolic krajów sąsiadujących z  Polską (A)

analizuje informacje (wykresy) dotyczące powierzchni i liczby mieszkańców wybranych krajów europejskich (D)

wskazuje na mapie skrajne punkty Europy (najbardziej wysunięte na: północ, południe, zachód i wschód) (C)

20. Poznajemy kraje sąsiadujące z Polską

wymienia przynajmniej trzy kraje sąsiadujące z Polską (A); odczytuje z mapy nazwy stolic tych krajów, główne rzeki, główne miasta (C)

charakteryzuje jeden kraj sąsiadujący z Polską (C)

charakteryzuje kraje sąsiadujące z Polską (C)

przygotowuje prezentację na temat krajów sąsiadujących z Polską (D)

przygotuje informacje: na temat państw europejskich, uwzględniając np.: największe i najmniejsze państwa, państwa najmniej i najbardziej zaludnione itp. (C)

6. Zjednoczona Europa

21. Polska w Unii Europejskiej

wymienia 3–4 największe kraje Unii Europejskiej (A); rozpoznaje symbole UE (flaga, hymn, waluta) (C)

wymienia cele Unii Europejskiej (A); podaje trzy przykłady praw, jakie mają obywatele UE (A)

wyjaśnia, w jakim celu państwa UE podejmują wspólne działania (B); wyjaśnia, czym jest strefa Schengen (B)

podaje przykłady działań UE mających na celu wsparcie krajów słabiej rozwiniętych (B)

przedstawia sylwetki dwóch Polaków działających we władzach Unii Europejskiej (D)

22. Poznajemy wybrane kraje Unii Europejskiej

odczytuje z mapy nazwy stolic trzech państw należących do Unii Europejskiej, główne rzeki, główne miasta (C)

prezentuje jedno państwo należące do Unii Europejskiej (C)

charakteryzuje trzy wybrane kraje Unii Europejskiej (C)

przygotuje prezentację na temat wybranych krajów Unii Europejskiej (C)

prezentuje informacje na temat terytoriów zamorskich wybranych państw europejskich (C)

Podsumowanie działu 2

23., 24. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Poznajemy naszą ojczyznę i inne kraje europejskie”

Dział 3. Poznajemy sposoby ochrony przyrody

1. Co zagraża przyrodzie?

25. Jak działalność człowieka wpływa na stan powietrza?

wymienia rodzaje zanieczyszczeń środowiska (A); wyjaśnia, dlaczego opadające pyły są szkodliwe dla środowiska (B)

wymienia źródła zanieczyszczeń (A); podaje przykłady miejsc, w których powstają trujące pyły i gazy (B); wyjaśnia, dlaczego nie należy uprawiać ziemi i wypasać bydła w pobliżu ruchliwych tras komunikacyjnych (B)

wyjaśnia, dlaczego lokalne zanieczyszczenia mogą stanowić zagrożenie dla odległych obszarów (B); podaje przykłady zagrożenia środowiska wynikające z rozwoju transportu samochodowego (B)

wyjaśnia, dlaczego zanieczyszczenie środowiska jest groźne dla wszystkich organizmów (B); omawia sposób powstawania kwaśnych opadów (B); omawia sposób powstawania smogu (B)

przygotuje informacje na temat zagrożeń lokalnego środowiska (D)

26. Jak działalność człowieka wpływa na stan wód i gleb?

wymienia źródła zanieczyszczeń gleby i wody (A); wyjaśnia, co to są dzikie składowiska śmieci (B)

wymienia źródła powstawania ścieków (A); wyjaśnia, dlaczego wysypiska stanowią zagrożenie dla środowiska (B); podaje przykłady bogactw przyrody wykorzystywanych przez człowieka (A)

wyjaśnia, dlaczego ścieki stanowią zagrożenie dla środowiska (B); wyjaśnia pojęcie bogactwa przyrody (B)

wyjaśnia, dlaczego ścieki mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka (B); uzasadnia potrzebę racjonalnego wykorzystywania bogactw przyrody (C)

2. Jak ratować przyrodę?

27. Jak ratować przyrodę?

podaje 2–3 przykłady działań lokalnych służących ochronie przyrody (B)

podaje 2–3 przykłady działań człowieka służących ochronie przyrody (B)

wymienia działania człowieka służące ochronie przyrody (A)

podaje przykłady unieszkodliwiania zanieczyszczeń przez przyrodę (B)

przedstawia idee akcji służących ochronie przyrody (A)

28/29. Badanie i opis stanu czystości środowiska – lekcje w terenie

wykonuje wybrane czynności zgodnie z poleceniem nauczyciela (C)

wykonuje wybrane czynności zgodnie z instrukcją (C)

wykonuje wszystkie czynności zgodnie instrukcją (C)

podejmuje dodatkowe czynności, uzasadnia ich celowość (D)

przygotuje informacje na temat lokalnych działań służących ochronie środowiska (D)

3. Obszary i obiekty chronione w Polsce

3. Obszary i obiekty chronione w Polsce cd.

30. Poznajemy obszary i obiekty chronione w Polsce

wymienia 2–3 formy ochrony przyrody w Polsce (A); podaje 2–3 przykłady ograniczeń obowiązujących na obszarach chronionych (B)

wyjaśnia, co to są parki narodowe (B); podaje przykłady obiektów chronionych (B); omawia sposób zachowania się na obszarach chronionych (B)

wyjaśnia cel ochrony przyrody (B); wyjaśnia, co to są rezerwaty przyrody (B); wyjaśnia, na czym polega ścisła i częściowa ochrona danego obszaru (B)

wskazuje różnice między parkiem narodowym a parkiem krajobrazowym (C)

przygotowuje informacje na temat obszarów i obiektów chronionych uwzględniając np.: największe i najmniejsze obszary, najstarsze i najmłodsze, obejmujące ochroną największą i najmniejszą liczbę gatunków itp. (D)

31. Przegląd wybranych obiektów i obszarów chronionych w Polsce

przygotowuje prezentację o wybranym obszarze lub obiekcie chronionym leżącym na terenie województwa (D)

przygotowuje informacje na temat najstarszego parku narodowego na świecie (D)

4. Ochrona gatunkowa roślin, grzybów i zwierząt

4. Ochrona gatunkowa roślin, grzybów i zwierząt cd.

32. Ochrona gatunkowa roślin, grzybów i zwierząt

wyjaśnia, na czym polega ochrona całkowita (B); rozpoznaje rośliny chronione, które może spotkać w najbliższej okolicy (C); rozpoznaje zwierzęta chronione, które może spotkać w najbliższej okolicy (C)

wyjaśnia, na czym polega ochrona częściowa (B); rozpoznaje wybrane gatunki roślin chronionych (C); rozpoznaje wybrane gatunki zwierząt chronionych (C)

podaje przykłady organizmów objętych ochroną częściową (B); porównuje zasady ochrony ścisłej i częściowej (C)

wyjaśnia, na czym polega ochrona gatunkowa (B)

przygotowuje informacje na temat okresów ochronnych kilku gatunków ssaków (np. sarny, dzika) i ryb (D)

33/34. Obszary i obiekty chronione w najbliższej okolicy – lekcje w terenie

wykonuje wybrane czynności zgodnie z poleceniem nauczyciela (C)

wykonuje wybrane czynności zgodnie z instrukcją (C)

wykonuje wszystkie czynności zgodnie z instrukcją (C)

podejmuje dodatkowe czynności, uzasadnia ich celowość (D)

przygotuje informacje na temat osobliwości przyrodniczych regionu (D)

Podsumowanie działu 3

35., 36. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Poznajemy sposoby ochrony przyrody”

Dział 4. Poznajemy krajobrazy nizin

1. Co to jest krajobraz?

37. Co to jest krajobraz?

rozpoznaje na zdjęciach rodzaje krajobrazów (C); podaje przykłady krajobrazu naturalnego (B); określa rodzaj krajobrazu najbliższej okolicy (D)

wymienia rodzaje krajobrazów (A); podaje przykłady krajobrazów kulturowych (B); wskazuje w krajobrazie najbliższej okolicy przez składniki, które są wytworami człowieka (D)

wyjaśnia pojęcie krajobraz (B); wymienia składniki, które należy uwzględnić, opisując krajobraz (A); omawia cechy krajobrazu kulturowego (B); wskazuje w krajobrazie najbliższej okolicy składniki naturalne (D)

podaje przykłady działalności człowieka skutkujące przekształcaniem krajobrazu (B); opisuje krajobraz najbliższej okolicy (D)

wskazuje pozytywne i negatywne skutki przekształcenia (lub nie) krajobrazu najbliższej okolicy (D)

2. Morze Bałtyckie

38. Morze Bałtyckie

pokazuje na mapie Polski, Europy, świata Morze Bałtyckie (C)

wyjaśnia pojęcie morze śródlądowe (B); podaje przykłady organizmów występujących w Morzu Bałtyckim (A); rozpoznaje wybrane gatunki ptaków żyjących nad Morzem Bałtyckim (C)

wyjaśnia pojęcie cieśnina (B); wyjaśnia, dlaczego Morze Bałtyckie jest morzem słabo zasolonym (B); podaje przykłady organizmów samożywnych występujących w Morzu Bałtyckim (A)

wyjaśnia, dlaczego Morze Bałtyckie należy do mórz chłodnych (B); charakteryzuje rozmieszczenie organizmów żyjących w Morzu Bałtyckim, uwzględniając głębokość i zasolenie (C)

przygotowuje informacje na temat połowów ryb w Morzu Bałtyckim (C)

3. Tam, gdzie ląd styka się z morzem

3. Tam, gdzie ląd styka się z morzem cd.

39. Poznajemy pas pobrzeży

pokazuje na mapie pas pobrzeży (C); pokazuje na mapie jeziora przybrzeżne (C); rozpoznaje na zdjęciu typ wybrzeża (C); pokazuje na mapie Żuławy Wiślane (C); pokazuje na mapie 3–4 miejscowości turystyczne i wypoczynkowe (C)

omawia cechy wybrzeża niskiego i wybrzeża wysokiego (B); wyjaśnia pojęcie wydmy (B); omawia sposób gospodarowania na pobrzeżach (B)

wyjaśnia pojęcie wydmy ruchome (B); wyjaśnia, na czym polega niszcząca działalność morza (B); opisuje wybrzeże wysokie (A); wyjaśnia pojęcie depresja (B)

omawia, w jaki sposób powstały jeziora przybrzeżne (B); omawia, w jaki sposób Wisła kształtowała krajobraz Żuław (B); wyjaśnia, dlaczego obserwujemy cofanie się wybrzeża wysokiego (B)

omawia sposób powstawania bryzy (B)

4. Gdańsk – jedno z najstarszych miast Polski

40. Poznajemy walory turystyczne Gdańska

pokazuje na mapie Gdańsk (C)

posługując się planem, wymienia atrakcje turystyczne Gdańska (C)

omawia wygląd współczesnego Gdańska (A)

prezentuje (np. na osi czasu) dzieje Gdańska od X w. do czasów współczesnych (D)

przygotuje informacje na temat atrakcji turystycznych Gdyni i Sopotu (D)

5. Pojezierza – krainy jezior

41. Pojezierza – krainy jezior

pokazuje na mapie Pojezierze Mazurskie (C); pokazuje na mapie największe jezioro i najgłębsze jezioro (C)

wymienia cechy krajobrazu pojezierzy (A); pokazuje na mapie Krainę Wielkich Jezior Mazurskich (C)

opisuje krajobraz Pojezierzy Suwalskich (B)

wymienia siłę, która ukształtowała krajobraz pojezierzy (A); wyjaśnia, w jaki sposób kształtował się krajobraz pojezierzy (B); omawia osobliwości przyrodnicze Krainy Wielkich Jezior Mazurskich (A); planuje wycieczkę po Pojezierzu Mazurskim lub Pojezierzach Suwalskich (D)

przygotowuje informację na temat osobliwości przyrodniczych wybranego pojezierza (C)

6. Krajobrazy Nizin Środkowopolskich

42. Poznajemy Niziny Środkowopolskie

pokazuje na mapie pas Nizin Środkowopolskich (C); wymienia dwie cechy krajobrazu nizinnego (A); pokazuje na mapie Niziny Mazowieckie (C)

pokazuje na mapie największe obszary leśne Nizin Środkowopolskich (C); opisuje krajobraz nizinny (B)

wskazuje składniki krajobrazu naturalnego na Nizinach Środkowopolskich (B); opisuje krajobraz Nizin Mazowieckich (B)

omawia zmiany, jakie zaszły w krajobrazie Nizin Środkowopolskich (D); podaje przykłady występujących na Nizinach Mazowieckich składników krajobrazu naturalnego i kulturowego (C)

odszukuje na mapie geometryczny środek Polski (C)

7. Krajobraz wielkomiejski Warszawy

7. Krajobraz wielkomiejski Warszawy cd.

43. Krajobraz wielkomiejski Warszawy

wymienia dwie cechy krajobrazu wielkomiejskiego (A); pokazuje na mapie Warszawę (C)

pokazuje na mapie inne miasta, w których dominuje krajobraz wielkomiejski (C)

opisuje krajobraz wielkomiejski (B)

omawia zmiany zachodzące w krajobrazie wielkomiejskim Warszawy (A)

przygotowuje notatkę prasową zachęcającą do odwiedzenia Warszawy (D)

44. Najważniejsze atrakcje turystyczne Warszawy

wymienia trzy zabytki, które warto obejrzeć, będąc w Warszawie (A)

posługując się planem, wymienia atrakcje turystyczne Warszawy (C)

proponuje trasę wycieczki po Warszawie (D)

proponuje tematyczną wycieczkę po Warszawie (D)

8. Wędrujemy po parkach narodowych na nizinach

45. Poznajemy parki narodowe pobrzeży i pojezierzy

pokazuje na mapie parki narodowe w pasie pobrzeży i pasie pojezierzy (C); rozpoznaje symbole dwóch z tych parków (C)

omawia wybrany park narodowy z pasa pobrzeży lub pasa pojezierzy (B)

charakteryzuje wybrany park narodowy z pasa pobrzeży lub pasa pojezierzy (B); rozpoznaje symbole parków narodowych pasa pobrzeży i pasa pojezierzy (C)

charakteryzuje parki narodowe pobrzeży i pojezierzy (B)

przygotuje informacje na temat rzadkich gatunków występujących w parkach narodowych pasa pobrzeży i pasa pojezierzy (D)

46. Poznajemy parki narodowe Nizin Środkowopolskich

pokazuje na mapie parki narodowe pasa Nizin Środkowopolskich (C); rozpoznaje symbole dwóch z tych parków (C)

omawia wybrany park narodowy pasa Nizin Środkowopolskich (B)

charakteryzuje wybrany park narodowy pasa Nizin Środkowopolskich (B); rozpoznaje symbole parków narodowych pasa Nizin Środkowopolskich (C)

wyjaśnia, dlaczego Puszczę Białowieską nazywamy „lasem pierwotnym” (B)

Podsumowanie działu 4

47., 48. Podsumowanie i sprawdzian z działu: „Poznajemy krajobrazy nizin”

Dział 5. Poznajemy krajobrazy wyżyn

1. Miejsko-przemysłowy krajobraz Wyżyny Śląskiej

1. Miejsko-przemysłowy krajobraz Wyżyny Śląskiej

cd.

49. Miejsko-przemysłowy krajobraz Wyżyny Śląskiej

pokazuje na mapie Polski pas wyżyn i Wyżynę Śląską (C); odczytuje z mapy nazwy miast leżących na Wyżynie Śląskiej (C); na podstawie zdjęcia wymienia charakterystyczne cechy krajobrazu miejsko-przemysłowego Wyżyny Śląskiej (B)

wymienia cechy krajobrazu miejsko-przemysłowego (A); podaje przykłady wpływu rozwoju przemysłu na stan środowiska (B)

podaje przyczyny przekształcenia krajobrazu naturalnego Wyżyny Śląskiej w krajobraz miejsko-przemysłowy (A); podaje przykłady działań człowieka służących poprawie stanu środowiska (B)

omawia proces przekształcania krajobrazu Wyżyny Śląskiej z naturalnego w miejsko-przemysłowy (B); podaje przykłady zmian w środowisku spowodowanych działalnością człowieka (B)

podaje przykłady wpływu środowiska na zdrowie ludzi (B); wymienia różne postaci, w jakich węgiel występuje w skorupie ziemskiej i omawia sposób ich wykorzystania (B)

2. Na wapiennej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

50. Na wapiennej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

pokazuje na mapie Polski Wyżynę Krakowsko-Częstochowską (C); na podstawie zdjęcia wymienia 2–­3 cechy charakteryzujące nietoperze (B)

pokazuje na mapie Polski Prądnik i Ojców (C); omawia tryb życia nietoperzy (B)

wymienia cechy krajobrazu krasowego (A); wyjaśnia, w jaki sposób powstają jaskinie (B); omawia cechy suchorośli (B); uzasadnia, że Wyżyna Krakowsko-Częstochowska jest atrakcyjna turystycznie (D)

wyjaśnia pojęcie krasowienia (B); opisuje wygląd jaskini krasowej (C); wymienia przyczyny różnorodności świata roślin Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (A)

na podstawie dodatkowych źródeł opisuje historię jednego z zamków położonych na „Szlaku Orlich Gniazd” (D)

3. Wśród pól i wąwozów Wyżyny Lubelskiej

51. Poznajemy Wyżynę Lubelską

pokazuje na mapie Polski Wyżynę Lubelską (C); rozpoznaje rośliny uprawiane na Wyżynie Lubelskiej (C)

wymienia charakterystyczne cechy krajobrazu Wyżyny Lubelskiej (A); pokazuje na mapie główne miasta Wyżyny Lubelskiej (C)

wyjaśnia, w jaki sposób powstają wąwozy (B)

omawia czynniki, dzięki którym na Wyżynie Lubelskiej intensywnie rozwinęło się rolnictwo (B); opisuje atrakcje turystyczne wybranego miasta leżącego na Wyżynie Lubelskiej (C)

proponuje plan wycieczki po Wyżynie Lubelskiej (D)

4. Kraków – dawna stolica Polski

4. Kraków – dawna stolica Polski cd.

52. Kraków – dawna stolica Polski

pokazuje na mapie Polski Kraków (C)

wymienia główne wydarzenia z historii Krakowa (A)

omawia, wykorzystując mapę, położenie Krakowa (C); zaznacza na osi czasu główne wydarzenia z historii Krakowa (C); omawia osobliwości Wawelu (A)

wyjaśnia pojęcie kotlin podkarpackich (B); omawia wkład wybranych władców w rozwój Krakowa (B)

przygotowuje prezentację na temat Ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim (D)

53. Poznajemy skarby Krakowa

rozpoznaje na zdjęciach 2–3 zabytki Krakowa (C)

wskazuje na planie miasta główne zabytki Krakowa (C); opisuje dowolny zabytek Krakowa (C)

opracowuje plan zwiedzania Rynku Głównego w Krakowie (D)

opracowuje plan wycieczki po Starym Mieście i po Kazimierzu w Krakowie (D)

5. Wędrujemy po parkach narodowych na wyżynach

54. Poznajemy parki narodowe wyżyn

pokazuje na mapie parki narodowe chroniące obszary wyżynne (C); rozpoznaje symbole omawianych parków narodowych (C)

podaje przykłady 2–3 zwierząt żyjących w Ojcowskim PN (C); podaje przykłady 2–3 zwierząt żyjących w Roztoczańskim PN (C)

opisuje roślinność Ojcowskiego PN (C); opisuje krajobraz Roztoczańskiego PN (C)

uzasadnia celowość utworzenia Ojcowskiego PN i Roztoczańskiego PN (D)

omawia wpływ turystyki na przyrodę parków narodowych (B); przygotowuje informacje na temat rzadkich gatunków roślin i zwierząt występujących w omawianych parkach narodowych (D)

Podsumowanie działu 5

55., 56. Podsumowanie i sprawdzian z działu „Poznajemy krajobrazy wyżyn”

Dział 6. Poznajemy krajobrazy gór

1. Góry niskie, średnie i wysokie

57. Poznajemy krajobraz gór niskich

pokazuje na mapie Polski Góry Świętokrzyskie (C)

pokazuje na mapie Polski Łysogóry (C)

wyjaśnia, jak powstały gołoborza (B); opisuje krajobraz Gór Świętokrzyskich (C)

wymienia czynniki zewnętrzne, które ukształtowały krajobraz Gór Świętokrzyskich (A)

na podstawie dodatkowych źródeł wiedzy przygotowuje informacje na temat historycznych przyczyn wycinania lasów w Górach Świętokrzyskich (C)

58. Poznajemy krajobraz gór średnich i wysokich

pokazuje na mapie Polski Sudety i Karpaty (C); na podstawie obserwacji okazów skał wymienia po dwie cechy skał występujących w górach (np. granitu i piaskowca) (C)

wymienia trzy cechy krajobrazu Karkonoszy (A); przyporządkowuje nazwy do zaprezentowanych okazów skał (C)

pokazuje na mapie Polski Kotlinę Jeleniogórską i Kotlinę Kłodzką (C); opisuje krajobraz Karkonoszy (B); pokazuje na mapie Polski pasma górskie tworzące Karpaty (C)

porównuje krajobraz Sudetów z krajobrazem Gór Świętokrzyskich (C); charakteryzuje skały występujące w górach (B)

na podstawie dodatkowych źródeł informacji prezentuje atrakcje turystyczne Karkonoszy (D)

2. Tatry – kraina turni i grani

59. Tatry – kraina turni i grani

pokazuje na mapie Polski Tatry (C); na podstawie zdjęcia wymienia 2–3 cechy krajobrazu wysokogórskiego (B)

pokazuje na mapie Polski Rysy – najwyższy szczyt polskiej części Tatr Wysokich (C); wymienia 2–3 cechy krajobrazu wysokogórskiego (A)

pokazuje na mapie Tatr Tatry Wysokie i Tatry Zachodnie (C); wymienia cechy krajobrazu wysokogórskiego (A)

omawia formy skalne występujące w Tatrach Wysokich (A); wymienia nazwy dużych tatrzańskich jezior, jaskiń i dolin (A); porównuje krajobraz Tatr Wysokich z krajobrazem Tatr Zachodnich (C)

na podstawie dodatkowych źródeł informacji przygotowuje opis miejsc, które warto zobaczyć będąc w Tatrach (D)

3. Pogoda i roślinność Tatr

60. Pogoda i roślinność Tatr

wymienia 2–3 cechy tatrzańskiej pogody (A); podaje nazwy pięter roślinności w Tatrach (A); omawia wybrane piętro roślinności w Tatrach (B)

wyjaśnia, dlaczego w wyższych partiach gór dłużej zalega śnieg (B); porównuje roślinność regla dolnego i regla górnego (C)

wyjaśnia, dlaczego roślinność w górach jest rozmieszczona piętrowo (B); oblicza temperaturę powietrza na szczytach, znając temperaturę powietrza u podnóża gór (D)

omawia cechy wiatru halnego i jego wpływ na warunki pogodowe w Tatrach (A); charakteryzuje piętra roślinności w Tatrach (B); omawia cechy budowy roślin z poszczególnych pięter umożliwiające im życie na danej wysokości (C)

opracowuje spis zasad, których należy przestrzegać, wybierając się w góry (D)

4. Wędrujemy po parkach narodowych w górach

61. Poznajemy parki narodowe gór

pokazuje na mapie Polski parki narodowe w Górach Świętokrzyskich, Sudetach i Karpatach (C); rozpoznaje symbole omawianych parków narodowych (C)

wymienia nazwy parków narodowych położonych w Górach Świętokrzyskich, Sudetach i Karpatach (A); wymienia 2–3 osobliwości wybranego parku narodowego (A); podaje po dwa przykłady organizmów chronionych w poznanych parkach narodowych (B)

charakteryzuje wybrany park narodowy (B)

charakteryzuje parki narodowe Gór Świętokrzyskich i Sudetów (B)

przygotowuje informacje na temat rzadkich gatunków roślin i zwierząt żyjących w omawianych parkach narodowych (D)

62. Prezentujemy parki narodowe gór

Podsumowanie działu 6

63., 64. Podsumowanie i sprawdzian z działu „Poznajemy krajobrazy gór”

Dział 7. Odkrywamy tajemnice świata roślin i grzybów

1. Mchy – rośliny wilgotnych środowisk lądowych

65. Poznajemy mchy

wskazuje na planszy części ciała mchu (C); wymienia miejsca występowania mchów (A)

omawia budowę zewnętrzną mchu (B); omawia znaczenie mchów w przyrodzie (B)

wyjaśnia związek budowy mchów ze sposobem pobierania przez nie wody (C); podaje przykłady wykorzystywania mchów przez człowieka (A)

omawia proces rozmnażania się mchów przez zarodniki (B); omawia rolę poszczególnych części ciała mchu (B); wyjaśnia, dlaczego mchy nazywamy organizmami pionierskimi (B)

omawia budowę komórki roślinnej (B); omawia rolę wybranych struktur komórkowych (B)

2. Paprotniki – rośliny o zróżnicowanej budowie

66. Poznajemy paprotniki

wymienia grupy paprotników (paprocie, skrzypy, widłaki) (A); wymienia miejsca występowania paprotników (A); rozpoznaje przedstawicieli paprotników (C)

omawia budowę zewnętrzną paproci (B); dokumentuje obserwację zarodni i zarodników paproci (C)

podaje przykłady znaczenia paprotników (A); omawia budowę zewnętrzną skrzypów (B); omawia budowę zewnętrzną widłaków (B)

wskazuje cechy wspólne w procesie rozmnażania mchów i paprotników (C); wskazuje cechy wspólne paproci, skrzypów i widłaków (D)

na podstawie dodatkowych źródeł informacji omawia sposób powstania węgla kamiennego (B)

67/68. Poznajemy środowiska mchów i paprotników – lekcje w terenie

opisuje miejsca występowania mchów i paprotników (C); rozpoznaje wybranych przedstawicieli mchów, paproci, skrzypów, widłaków (D)

na okazach naturalnych wskazuje poznane części ciała roślin (D)

wskazuje położenie zarodni u obserwowanych roślin (D); dokumentuje prowadzone obserwacje (D)

rozpoznaje obserwowane mchy i paprotniki, posługując się atlasem roślin (D)

przygotowuje informacje na temat chronionych gatunków paprotników (D)

3. Rośliny wytwarzające kwiaty i nasiona

3. Rośliny wytwarzające kwiaty i nasiona

cd.

69. Rośliny wytwarzające kwiaty i nasiona

pokazuje na planszy organy rośliny nasiennej (C); wymienia trzy przykłady znaczenia roślin nasiennych (A)

rozpoznaje nasiona kilku wybranych roślin nasiennych (C); podaje 3–4 przykłady znaczenia roślin nasiennych w przyrodzie i dla gospodarki człowieka (B)

wyjaśnia pojęcie rośliny nasienne (B); wyjaśnia pojęcia: rośliny nagonasienne i okrytonasienne (B); omawia występowanie roślin nasiennych na Ziemi (A)

rozpoznaje typy kwiatostanów (C); omawia wady i zalety rozmnażania się przez zarodniki i nasiona (B)

przygotowuje informacje na temat roślin nasiennych, uwzględniając np. najstarsze rośliny, największe, najmniejsze, itp. (C)

70. Jak odróżnić rośliny nagonasienne od okrytonasiennych? – lekcja w terenie

 na podstawie obserwacji wskazuje dwie cechy rośliny nagonasiennej (C); na podstawie obserwacji wskazuje dwie cechy rośliny okrytonasiennej (C); rozpoznaje 2–3 rośliny nagonasienne (C); rozpoznaje 2–3 rośliny okrytonasienne (C)

wskazuje cechy budowy pozwalające odróżnić od siebie wybrane rośliny nagonasienne (D); wskazuje cechy budowy pozwalające odróżnić od siebie wybrane rośliny okrytonasienne (D)

porównuje położenie  nasion u roślin nagonasiennych i okrytonasiennych (C); wskazuje na okazach naturalnych roślin nago- i okrytonasiennych położenie kwiatostanów (np. u sosny i u leszczyny) (D)

wyszukuje rośliny okrytonasienne posiadające poznane na lekcji typy kwiatostanów (D); rozpoznaje typy kwiatostanów wskazane przez nauczyciela (D)

przygotowuje dokumentację fotograficzną (lub prezentację multimedialną) pt. „Rośliny nasienne rosnące w najbliższej okolicy” (D)

4. Budowa roślin nasiennych

4. Budowa roślin nasiennych

cd.

71. Budowa roślin nasiennych i funkcje łodygi

wymienia główne części ciała rośliny nasiennej (A); opisuje budowę pędu nadziemnego (B); porównuje wygląd łodygi drzewa i rośliny zielnej (2–3 cechy) (C)

podaje przykłady roślin mających pędy podziemne (A); omawia rolę łodygi (A); na podstawie obserwacji przekroju drzewa iglastego, np. sosny, oblicza jego wiek (D)

omawia funkcje pędów: nadziemnego i podziemnego (A)

omawia sposób przewodzenia wody i soli mineralnych oraz produktów fotosyntezy (A)

podaje przykłady przekształceń łodygi (A); podaje przykłady wykorzystywania łodyg roślin nasiennych przez człowieka (B)

72. Funkcje liści i korzeni

opisuje budowę zewnętrzną liścia (C); wymienia dwie funkcje korzeni (A)

wymienia funkcje liścia (A); omawia cechy palowego systemu korzeniowego (A)

omawia rolę aparatu szparkowego u roślin (A); porównuje systemy korzeniowe palowy i wiązkowy (C)

omawia rodzaje i różne kształty liści, podając przykłady (C); wymienia przykłady roślin mających: system korzeniowy palowy, system korzeniowy wiązkowy (B)

na podstawie dodatkowych źródeł informacji podaje przykłady przekształceń liści i korzeni (B)

73/74. Obserwujemy rośliny nasienne najbliższej okolicy – lekcje w terenie

wskazuje poznane części ciała rośliny na okazach naturalnych (D); porównuje elementy budowy zewnętrznej dwóch rodzajów liści (np. brzozy i kasztanowca) (D)

rozpoznaje rodzaje pędów podziemnych (D); rozpoznaje typy systemów korzeniowych roślin (C)

wskazuje poznane rodzaje liści na okazach naturalnych (C)

porównuje budowę dwóch roślin okrytonasiennych np. tulipana i mniszka lekarskiego (D)

wskazuje okazy roślin w środowisku przyrodniczym, u których można zaobserwować zmodyfikowane części ciała (D)

5. Jak rozmnażają się rośliny nasienne?

5. Jak rozmnażają się rośliny nasienne? cd.

75. Jak rozmnażają się rośliny nasienne?

omawia kolejne czynności rozmnażania rośliny ozdobnej przez podział (A);

na modelu lub planszy wskazuje poszczególne części kwiatu (C)

wyjaśnia, na czym polega rozmnażanie bezpłciowe roślin (B); podaje nazwy części kwiatu (A); rysuje pręcik i słupek (C)

wyjaśnia, na czym polega rozmnażanie płciowe roślin (B);

omawia rolę poszczególnych części kwiatu (C); omawia budowę pręcika i słupka (A)

wyjaśnia pojęcie kwiaty obupłciowe (B)

na podstawie dodatkowych źródeł informacji podaje przykłady różnych przystosowań kwiatów do zapylania (B)

76. Jak przebiega rozwój rośliny nasiennej?

wymienia warunki niezbędne do kiełkowania roślin (A); podaje przykłady sposobów rozprzestrzeniania nasion znajdujących się w owocach (A)